Temel Kazısı, Drenaj Yatağı ve Grobeton Dökümü: sık sorulan sorular

Kazı tabanına çelik bir kazan veya kürek sapıyla belirli bir derinlikte basit bir "kazı tabanı sıkıştırma testi" uygulanır. Ayrıca kazı tabanındaki zeminin kıvamı, renk ve koku ile tahriş edilip edilmediği kontrol edilir. Organik içerikli, koku yapan veya sulu çamur tabakası tespit edilirse temel oturumu riski nedeniyle zemin ıslahı veya taş dolgu ile güçlendirme gerekir.

Temel eteklerinin dışına, temel taban kotundan 30-40 cm aşağıya, minimum %2 eğimli drenaj boruları (perfore veya gözenekli PVC) yerleştirilir. Boruların etrafına 20-40 mm çakıl dolgu yapılır ve üzerine geotekstil keçe serilerek zemin suyunun boru içine girmesi sağlanır. Bu sistem temel etrafındaki su basıncını düşürür ve bohçalama yalıtımının ömrünü uzatır.

C16/20, betonun 28 günlük silindir basınç dayanımını ifade eder: 16 MPa silindir, 20 MPa küp dayanımı. Grobeton, taşıyıcı sistem değil, sadece yüzey düzeltme ve yük dağıtma amacıyla döküldüğü için yüksek dayanım gereksinimi yoktur. Ayrıca düşük dozlu beton daha az çimento içerdiği için daha az su kaybı ve çatlama riski taşır.

Grobeton dökümü sonrası yüzey vibratör veya sıyırıcı ile düzeltilir. Helikopter perdah, döner bıçakları sayesinde yüzeyi aynı anda sıkıştırır ve düzeltir; el ile yapılan tesviyeye göre çok daha homojen ve pürüzsüz bir yüzey sağlar. Perdahlı tesviye, membran yalıtımın daha kolay ve sorunsuz uygulanabilmesi için kritik öneme sahiptir.

Kazı derinliği; zeminin taşıma kapasitesi, don derinliği, komşu yapı temelleri ve proje statik hesaplarına göre belirlenir. Karabük bölgesinde don derinliği 80-100 cm olduğu için temeller bu derinliğin altına, genellikle 1.00-1.50 metre derinliğe kadar kazılır. Ayrıca komşu temelle çakışmayı önlemek için kazı eğimleri (genellikle 1:1 veya 1:1.5) dikkate alınır.

Kazı tabanında su çıkması durumunda, kazı köşelerine veya drenaj yatağına biriken suyu boşaltmak için küçük bir toplama çukuru açılır ve pompa ile su tahliye edilir. Zeminin çökmesini önlemek için kazı yüzeyine hızlı bir şekilde 10-15 cm kırma taş serilir ve sıkıştırılır. Gerekirse geotekstil keçe üzerine grobeton dökülerek kazı tabanı kapatılır.

Drenaj plakaları (HDPE kabarcıklı veya geotekstil kaplı), temel eteğinin dış yüzeyine dikey olarak, kabarcıklı tarafı toprağa bakacak şekilde yerleştirilir. Plakaların üst kısmı temel üst kotundan 10-15 cm aşağıda bırakılır ve alt kısımlar drenaj borularına bağlanır. Plakalar birbirine 10-15 cm bindirme payı ile yerleştirilir ve üzerine toprak dolgusu yapılır.

Kazı tabanı ve dolgu tabakaları, her 20-30 cm kalınlıkta kompaktör (vibrasyonlu silindir veya plaka vibratör) ile sıkıştırılır. Zeminin cinsine göre kum, çakıl veya stabilize dolgu kullanılır. Sıkıştırma derecesi, proje şartnamesinde belirtilen genleşme (Proctor) değerinin %95-98'i olmalıdır. Yetersiz sıkıştırma, temel oturmasına ve çatlaklara yol açar.

Komşu yapı temellerinin derinliği ve durumu önceden incelenir. Kazı derinliği komşu temel derinliğini aşıyorsa, komşu temel altına mikro kazık veya enjeksiyon ile destekleme yapılır. Kazı yüzeylerine veya komşu duvarlara vibrasyonu izole etmek için kazı öncesi derz açma veya korumalı bariyerler kullanılır. Gerekirse komşu yapıda çatlak gözlemi için referans noktaları işaretlenir.

Kazı sırasında gölet veya çamur tabakası tespit edilirse, bu zemin tamamen kaldırılır ve temel altına kadar sağlam zemin aranır. Eğer kaldırma mümkün değilse, taş dolgu veya kum tabakası ile zemin güçlendirilir. Dolgu zeminlerde ise temel oturması riski yüksektir; bu durumda temel derinliği artırılır veya zemin iyileştirme (enjeksiyon, kum kolon) yöntemleri uygulanır.