Safranbolu evlerinin güzelliği, dışarıdaki cepheyle içerideki yaşamın birbirini tamamlamasında. Bir çıkmaya, ahşap tavana ya da dolaba bakarken aslında kalabalık ailelerin gündelik ihtiyaçlarıyla kurulmuş bir mekânı görürsünüz. Geziyi yalnızca sokaktan fotoğraf çekmekle sınırlamayıp bir müze evle birleştirdiğinizde bu ilişki daha belirgin olur. Önce dış cepheye, sonra oda düzenine bakmak, Safranbolu’yu tanımak için keyifli bir yöntemdir.
Evler hangi dönemi anlatıyor?
Turizm Danışma Bürosunun tanıtımı, ilçe merkezindeki geleneksel evleri 18. ve 19. yüzyıllar ile 20. yüzyıl başına tarihler. Yapımda taş, kerpiç, ahşap ve alaturka kiremit kullanıldığını belirtir. Böylece ahşap görünüşün arkasında farklı malzemelerin birlikte çalıştığı bir yapı kültürü bulunduğunu öğrenirsiniz. Sokakta gezerken kaplamaya, duvara ve çatıya ayrı ayrı bakmak bu çeşitliliği fark ettirir. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Safranbolu Evleri
Evlerin biçiminde büyük aile yapısı, yağışlı iklim ve kültürel-maddi zenginlik etkili olmuştur. Kaynak, Şehir kesimini kışlık, Bağlar’ı yazlık kullanım üzerinden tanımlar. Evlerin yalnızca tek tek planlarından değil, mevsimlik yerleşim alışkanlığından da söz edilir. Çarşı çevresindeki yakın yapılaşmayı Bağlar’ın bahçeli düzeniyle karşılaştırmak, konut gezisini kent ölçeğine taşır. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Safranbolu Evleri
Bir evi katlarıyla okumak
Giriş katındaki hayat bölümü taş kaplı olduğunda taşlık adını alır. Kaynakta zemin katlarda ahır, kazan ocağı ve ambar gibi işlevler de anlatılır. Üst katlara ahşap merdivenlerle çıkılır; orta katın daha basık düzeni gündelik yaşamla ve kışın daha kolay ısıtılmasıyla ilişkilendirilir. Üst kat ise yüksek tavanları ve sofa çevresindeki odalarıyla öne çıkar. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Safranbolu Evleri
UNESCO, odaların farklı işlevler gördüğünü ve sofa adı verilen hollerle bağlandığını açıklar. Bu nedenle içeride yalnızca bir odanın eşyasına bakmak yerine odalar arasındaki geçişi de izleyin. Bir kapıdan diğerine giderken mekânın nasıl açılıp kapandığı, evin planını anlamak için iyi bir ipucudur. Dışarıdan gördüğünüz çıkmayı içerideki oda ilişkisiyle birlikte düşünmek de gezinizi zenginleştirir. UNESCO: City of Safranbolu
Yüklük, gusülhane ve pencere kafesleri
Turizm Danışma Bürosu, odaların bir çekirdek ailenin ihtiyaçlarını karşılayabilecek bağımsız birimler olarak düşünüldüğünü anlatır. Yüklük adı verilen ahşap dolapların içinde gusülhaneler bulunur. Dar ve uzun pencerelerde muşabak adı verilen kafesler kullanılır. Çıkmalar ise cepheyi hareketlendirir. Bu sözcükleri gezi öncesinde öğrenmek, içeride karşılaştığınız ayrıntıları adlandırmanızı kolaylaştırır. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Safranbolu Evleri
Bir odada oturma, yemek, yatma ve yıkanma düzeninin birlikte çözüldüğünü düşünün. Bugünkü ev alışkanlıklarınızla karşılaştırdığınızda, aynı mekânın farklı zamanlarda farklı ihtiyaçlara cevap vermesini daha rahat hayal edebilirsiniz. Bu bakış, dolap ve sediri yalnızca dekoratif eşya gibi görmekten daha canlı bir ev gezisi sunar.
Kaymakamlar Müze Evi: somut bir örnek
Hıdırlık Yokuşu Sokağı’ndaki Kaymakamlar Evi üç katlıdır. Resmî kaynak, 19. yüzyıl başlarında yapıldığının düşünüldüğünü ve sahibinin Safranbolu Kışlası kumandanı Hacı Mehmet Efendi olduğunu belirtir. Adı, kendisine yarbay karşılığı kullanılan Kaim-Makam unvanından gelir. Yapının iki farklı sokaktan giriş alması, eğimin mimaride nasıl değerlendirildiğini görmeniz için güzel bir ayrıntıdır. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Kaymakamlar Müze Evi
Harem ve selamlık bölümlerindeki yedi oda ile sofa geleneksel malzemeler ve canlandırmalarla sunulur. Dönme dolap iki bölüm arasında yemek servisi sağlar. Sedirli oturma, yer sofrası, yer yatağı ve yüklük içindeki gusülhane düzeni; odaların çok işlevli kullanımını somutlaştırır. Ceviz ve çamdan yapılan tavan süslemelerine de zaman ayırın. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Kaymakamlar Müze Evi
Görmeden dönmeyin: beş ayrıntı
- Sokak cephesindeki çıkma ve pencere düzeni.
- Girişte hayat ya da taşlık bölümü.
- Katları bağlayan ahşap merdiven.
- Sofa çevresindeki oda kapıları ve yüklükler.
- Kaymakamlar Evi’ndeki dönme dolap ve tavan süslemeleri. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Safranbolu Evleri Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Kaymakamlar Müze Evi
Geziyi önce sokak, ardından müze ev, sonrasında Bağlar karşılaştırması şeklinde kurabilirsiniz. Bu sıra, cepheyle planı ve mevsimlik yerleşimi aynı gün içinde ilişkilendirir. Bir mola sırasında en çok sevdiğiniz odanın hangi ihtiyaca cevap verdiğini konuşmak, gezinizi hatırlamak için güzel bir yoldur. Özel konutlara giriş için izin alın. Müze evin güncel ziyaret saatlerini ve ücretini gitmeden önce teyit edin.
Bir odayı ayrıntısıyla hatırlamak
Kaymakamlar Evi'nde bir odayı seçip sedir, yüklük, pencere ve tavanı birlikte inceleyebilirsiniz. Yer sofrasıyla yer yatağının aynı odanın yaşam düzenine katılması, mekânı günün farklı anlarıyla düşünmeye yardımcı olur. Dönme dolap ise oda ölçeğinden evin bölümleri arasındaki ilişkiye geçmek için somut bir ayrıntıdır. Safranbolu Turizm Danışma Bürosu: Kaymakamlar Müze Evi
Gezi sonunda en çok sevdiğiniz öğeyi çizmek veya birkaç kelimeyle tarif etmek, bir cephe fotoğrafının yanına farklı bir hatıra ekler. Sonraki sokak yürüyüşünde pencerelere baktığınızda içeride gördüğünüz oda düzenini hatırlayabilirsiniz.
Kaynaklar
Bilgiler belirtilen kaynaklardan derlenmiştir; ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir, gitmeden önce ilgili kurumdan teyit edin. Hak sahibinin talebi hâlinde içerik kaldırılır: bilgi@karabuktadilat.com